ابوالقاسم اسماعیل‌پور مطلق

معرفی حرفه‌ای

پژوهشگر فرهنگ و زبان‌های باستانی و اسطوره‌شناسی ایران

ابوالقاسم اسماعیل‌پور مطلق، نویسنده، اسطوره‌شناس و استاد دانشگاه در حوزهٔ فرهنگ و زبان‌های باستانی است. بخش عمده‌ای از فعالیت علمی و پژوهشی او به مطالعهٔ اسطوره‌های ایرانی، زبان‌ها و ادبیات ایران باستان و میانه، مانویت، گنوسیسم و پیوند میان اسطوره، ادبیات و فرهنگ ایرانی اختصاص دارد.

او دانش‌آموختهٔ دکتری فرهنگ و زبان‌های باستانی از دانشگاه تهران است و در طول فعالیت دانشگاهی خود در دانشگاه‌های مختلف ایران و نیز دانشگاه‌های چین و روسیه به تدریس و پژوهش پرداخته است.

از محورهای اصلی فعالیت علمی او می‌توان به مطالعات مانوی، اسطوره‌شناسی ایرانی، ادبیات مانوی، شعر ایران باستان و میانه، زبان‌شناسی تاریخی و ایران‌شناسی اشاره کرد.

سوابق دانشگاهی و حرفه‌ای

سمت‌ها و مسئولیت‌های علمی

• استاد دانشگاه شهید بهشتی در حوزهٔ فرهنگ و زبان‌های باستانی
• مدیر گروه زبان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی تهران ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۲
• معاون پژوهشی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۶
• رئیس مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان (آزفا)، دانشگاه شهید بهشتی ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۸
• رئیس پژوهشکدهٔ زبان‌شناسی، کتیبه‌ها و متون پژوهشگاه میراث فرهنگی ۱۳۸۶ تا ۱۳۸۸
• رئیس مرکز ایران‌شناسی انستیتو مطالعات خاورمیانه شانگهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۶
• استاد مدعو دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۰۶
• استاد مدعو دانشگاه دولتی مسکو، بخش ایران‌شناسی ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵
• سردبیر مجله بین‌المللی مطالعات میراث ایرانی (Iranian Heritage Studies) از ۱۳۹۸

تحصیلات

تحصیلات دانشگاهی

• دکترای فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران — ۱۳۷۰
• کارشناسی زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه تهران — ۱۳۵۶

ابوالقاسم اسماعیل‌پور در دورهٔ تحصیل خود از محضر شماری از استادان برجستهٔ زبان، ادبیات، فرهنگ و ایران‌شناسی بهره برده است؛ از جمله مهرداد بهار، احمد تفضلی، ژاله آموزگار، بدرالزمان قریب، محسن ابوالقاسمی، بهرام مقدادی، محمدعلی اسلامی ندوشن، عبدالحسین زرین‌کوب و محمدرضا شفیعی کدکنی.

حوزه‌های تخصصی

زمینه‌های اصلی پژوهش و فعالیت علمی

فعالیت دانشگاهی و آموزشی

تدریس و آموزش

• تدریس دروس تخصصی در دانشگاه‌های شهید بهشتی، تهران، مازندران، علامه طباطبایی، دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای و دانشگاه دولتی مسکو.

زمینه‌های تدریس

• زبان اوستایی
• متون مانوی
• زبان‌شناسی تاریخی
• تاریخ زبان فارسی
• اساطیر ایران
• فرهنگ و زبان‌های باستانی
• مطالعات ایران‌شناسی

فعالیت‌های علمی و سازمانی

عضویت‌ها و مسئولیت‌های علمی

• عضو انجمن انسان‌شناسان ایران
• عضو هیئت تحریریه مجله انسان‌شناسی ایران، دانشگاه تهران
• عضو هیئت تحریریه مجله نقد زبان‌های خارجی، دانشگاه شهید بهشتی
• عضو هیئت تحریریه مجله ادیان و عرفان، دانشگاه تهران
• عضو انجمن ایران‌شناسی اروپا (SIE)
• عضو انجمن بین‌المللی مطالعات مانوی (IAMS)

آثار و تألیفات

کتاب‌های پژوهشی

• اسطوره آفرینش در کیش مانی ویراست سوم، چاپ ششم؛ چاپ نخست، نشر چشمه.
• اسطوره، بیان نمادین انتشارات سروش.
• ادبیات مانوی با همکاری مهرداد بهار، نشر کارنامه، ۱۳۹۴.
• سرودهای روشنایی جستاری در شعر ایران باستان و میانه و سرودهای مانوی؛ نشر هیرمند.
• چشمه‌های بیدار جستارهای ایران‌شناسی؛ نشر هیرمند.
• ترانه‌های مازندرانی نشر رسانش، تهران، ۱۳۹۶.
• اسطوره، ادبیات و هنر نشر چشمه.
• Manichaean Gnosis and Creation Myth Pennsylvania University، 2005.
• A Handbook of Persian Literature Ostoore Publisher، 2009.

آثار ادبی

مجموعه‌های شعر

• هر دانه شن، اسطوره، ۱۳۸۷
• تا کنار درخت گیلاس، اسطوره، ۱۳۸۸؛ چاپ دوم ۱۳۹۶
• پشت رودخانه روز، اسطوره، ۱۳۹۶
• بر بال پروانه‌ها، برگزیده اشعار، نشر علم

ترجمه‌ها

آثار ترجمه‌شده

از جمله آثار ترجمه‌شده توسط ابوالقاسم اسماعیل‌پور:

• هنر مانوی، هانس یواخیم کلیم‌کایت
• زبور مانوی، س.ر.س. آلبری
• ادبیات گنوسی، گروه مؤلفان
• اسطوره و آیین، گروه مؤلفان
• دانشنامه اساطیر جهان، زیر نظر رکس وارنر
• مجموعه ۸ جلدی اشعار جهان
• اساطیر جهان، زیر نظر ویلیام داتی
• ضمیر پنهان، کارل گوستاو یونگ
• رؤیاها، کارل گوستاو یونگ
• جهان اسطوره‌ها، رابرت گریوز و دیگران
• اسطوره به روایت تصویر
• اسطوره‌ها و افسانه‌های سرخپوستان آمریکا
• انسان و اسطوره، پی‌یر گریوز و دیگران
• اسطوره‌ها و افسانه‌های شرق
• تاریخ مقدس

فعالیت پژوهشی

گزیده‌ای از مقالات فارسی

• «میتره در باستان‌شناسی ایران»
• «زبور مانوی: گفتاری در شعر ایران باستان»
• «میتره در اوستا»
• «ویژگی‌های کلی شعر ایرانی در دوره میانه»
• «مهرنامگ، سرودنامه‌ای مانوی»
• «بررسی تطبیقی ترانه‌های امیر پازواری و اشعار هجایی پهلوی اشکانی و فارسی میانه»
• «بازسازی ارژنگ مانی»
• «بررسی تطبیقی دیباچه مثنوی معنوی و اشعار گنوسی»
• «بررسی شعر پارتی و فارسی میانه»
• «بررسی اوزان اشعار ودایی-سنسکریت و اشعار ایرانی»
• «بازتاب فرهنگی کیش مانوی»
• «تیرماه سیزه (جشن تیرگان) و اسطوره تیشتر»
• «کیش گنوسی و عرفان مانوی»
• «سروده‌های گاهانی»
• «درونمایه‌های اساطیری نوروز»
• «مانی و مانویت در روایات کهن پارسی تا سده پنجم هجری»
• «افسانه سفر مانی به چین بر پایه فارسنامه ابن بلخی و شرفنامه نظامی»
• «جستاری در شعر ایرانی میانه غربی»
• «تخت جمشید: از معبد تا تختگاه»
• «بررسی شخصیت آشیل-اسفندیار و هکتور-رستم در شاهنامه و ایلیاد»
• «جشن سده»
• «اشارات مانوی در جوامع‌الحکایات و لوامع‌الروایات عوفی»
• «اسطوره کیخسرو در شاهنامه»

مقالات و پژوهش‌های بین‌المللی

Selected International Publications

• Rumi’s Prologue to the Mathnawi and Gnostic Hymns: A Comparative Analysis
• An Iranian Cultural Approach to Manichaean Gnosticism
• New Light on Iranian Approach of Manichaeism based on Classical Persian Texts from 10th to 11th A.D.
• The Role of the Beloved of Lights in the Process of Manichaean Cosmogony
• Gods and Goddesses in Kitab al-Radd-I al’l-Zandiq al-La’in Ibn-I Muqaffa

این پژوهش‌ها در نشریات و مجموعه‌مقالات علمی مرتبط با مطالعات ایران، مانویت، ادیان و فرهنگ‌های ایرانی منتشر یا ارائه شده‌اند.

همایش‌ها و کنفرانس‌های علمی

حضور و ارائه مقاله

از جمله رویدادهای علمی و بین‌المللی که وی در آن‌ها سخنرانی یا مقاله ارائه کرده است:

• سمینار بین‌المللی نقش تاریخی فرهنگ ایرانی در جاده ابریشم، اصفهان
• همایش بین‌المللی تورفان، برلین
• نخستین همایش ملی ایران‌شناسی، تهران
• نخستین همایش نیماشناسی، دانشگاه مازندران
• پنجمین کنفرانس اروپایی مطالعات ایرانی، بولونیا و راونا
• دومین همایش دوسالانه پیرامون مطالعات ایرانی، ایروان
• چهارمین سمینار بررسی زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه پکن
• کنگره بین‌المللی شعر، دانشگاه ما آن شان، چین
• همایش هفته فرهنگی ایران در مسکو-قفقاز
• ششمین کنفرانس ایران‌شناسی اروپا، وین
• هفتمین کنفرانس ایران‌شناسی اروپا، کراکف
• همایش بین‌المللی هزارمین سال سرایش شاهنامه فردوسی
• همایش هزاره شاهنامه، فرهنگستان زبان و ادب فارسی

جوایز و افتخارات

دستاوردهای علمی

• لوح تقدیر مؤسسه آموزشی پژوهشی پارسه
• لوح تقدیر استاد نمونه دانشگاه شهید بهشتی
• لوح تقدیر دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای
• جایزه کتاب فصل برای سرودهای روشنایی
• جایزه کتاب سال ۱۳۸۷ برای دانشنامه اساطیر جهان
• دو جایزه کتاب فصل و کتاب سال ۱۳۸۹ برای ادبیات گنوسی
• نشان دهخدا برای ادبیات مانوی در سال ۱۳۹۵

فعالیت‌های پژوهشی بین‌المللی

ایران‌شناسی و مطالعات مانوی در عرصه بین‌المللی

بخش مهمی از فعالیت علمی ابوالقاسم اسماعیل‌پور به معرفی و بررسی میراث فرهنگی و ادبی ایران در عرصه بین‌المللی اختصاص داشته است. تدریس و پژوهش در دانشگاه مطالعات بین‌المللی شانگهای و دانشگاه دولتی مسکو، حضور در کنفرانس‌های اروپایی ایران‌شناسی و انتشار مقالات انگلیسی در زمینهٔ مانویت و فرهنگ ایرانی از جمله این فعالیت‌هاست.

گزیده‌ای از دستاوردهای علمی